Bài 26. Phân loại và gọi tên hợp chất hữu cơ

I- PHÂN LOẠI HỢP CHẤT HỮU CƠ

1. Phân loại

Hợp chất hữu cơ được phân thành hiđrocacbon và dẫn xuất của hiđrocacbon.

* Hiđrocacbon  là những hợp chất được tạo thành từ hai nguyên tố C và H.

Hiđrocacbon lại được phân thành hiđrocacbon no (thí dụ: CH₄,C₂H₆); hiđrocacbon không no (thí dụ: CH₂=CH₂); hiđrocacbon thơm (thí dụ: C₆H₆).

* Dẫn xuất của hiđrocacbon là những hợp chất mà trong phân tử ngoài C,H ra còn có một hay nhiều nguyên tử của các nguyên tố khác như O,N,S,halogen,...

Dẫn xuất của hiđrocacbon lại được phân thành dẫn xuất halogen như CH₃Cl,CH₂Br−CH₂Br,...; ancol như CH₃OH,C₂H₅OH,...; axit như HCOOH,CH₃COOH,...

2. Nhóm chức

Thí dụ: * Đimetyl  ete (H₃C−O−CH₃) không phản ứng với natri. Metanol (CH₃OH) và etanol (H₃C−CH₂OH) phản ứng với natri giải phóng hiđro.

CH₃OH+Na→CH₃−ONa+1/2 H₂

H₃C−CH₂−OH+Na→H₃C−CH₂−ONa+1/2 H₂

* Etanol và metanol đều phản ứng với hiđro bromua, thí dụ:

H₃C−CH₂−OH+HBr→H₃C−CH₂−Br+H₂O

Nhận xét: Nhóm OH đã gây ra các phản ứng phân biệt etanol, metanol với đimetyl ete và với các loại hợp chất khác nên nhóm OH được gọi là nhóm chức.

Nhóm chức là nhóm nguyên tử gây ra những phản ứng đặc trưng của phân tử hợp chất hữu cơ.

Cấu tạo của nhóm chức thường được viết rõ ràng, đầy đủ, phần còn lại của phân tử có thể được viết tắt là R. Thí dụ: CH₃−CH₂−OH và CH₃−OH đều được ghi bởi công thức chung là R−OH.

II - DANH PHÁP HỢP CHẤT HỮU CƠ

1. Tên thông thường

Tên thông thường của hợp chất hữu cơ thường được đặt theo nguồn gốc tìm ra chúng, đôi khi có thể có phần đuôi để chỉ rõ hợp chất thuộc loại nào.

         HCOOH  : axit fomic                   CH3COOH : axit axetic       C₁₀H₂₀O : mentol

2. Tên hệ thống theo danh pháp IUPAC

a) Tên gốc - chức

CH₃CH₂−Cl              CH₃CH₂−O−COCH₃                CH₃CH₂−O−CH₃

(etyl clorua)                   (etyl axetat)                            (etyl metyl ete)  

b) Tên thay thế

Thí dụ:

Tên thay thế được viết liền (không viết cách như tên gốc - chức), có thể phân làm ba phần như sau:

H₃C−CH₃                            H₃C−CH₂Cl          H₂C=CH₂          HC≡CH

(et+an)                                (clo+et+an)            (et+en)            (et+in)

   etan                                       cloetan                eten                  etin

Để gọi tên hợp chất hữu cơ, cần thuộc tên các số đếm và tên mạch cacbon như bảng 4.1.

Bảng 4.1. Tên số đếm và tên mạch cacbon chính